რჩეული პროდუქცია
ჯაბა დიხამინჯია – მენტალური შაბლონები ჯაბა დიხამინჯია – მენტალური შაბლონები
არ არის გაყიდვაში
ხეთური მითები და ზღაპრები ხეთური მითები და ზღაპრები
15.00 GEL  
ხეთური დაკრძალვის რიტუალი ხეთური დაკრძალვის რიტუალი
20.00 GEL  
წმინდა აბოს წამება წმინდა აბოს წამება
20.00 GEL  
წამებაი წმიდისა შუშანიკისი, დედოფლისაი წამებაი წმიდისა შუშანიკისი, დედოფლისაი
20.00 GEL  
ცოტნე სამადაშვილი - ტრიტიკალეს სელექცია საქართველოში ცოტნე სამადაშვილი - ტრიტიკალეს სელექცია საქართველოში
20.00 GEL  
ქართული ხალხური პროზა 1 - ცხოველთა ეპოსი ქართული ხალხური პროზა 1 - ცხოველთა ეპოსი
21.50 GEL  
ქართულ-ებრაული სასაუბრო ქართულ-ებრაული სასაუბრო
არ არის გაყიდვაში
სულხან-საბა ორბელიანი - სიბრძნე სიცრუისა სულხან-საბა ორბელიანი - სიბრძნე სიცრუისა
18.00 GEL  
საქართველოში ველურად მოზარდი მხალეული მცენარეები და საკვები სოკოები საქართველოში ველურად მოზარდი მხალეული მცენარეები და საკვები სოკოები
0.00 GEL  
სალომე ცისკარიშვილი - მუზეუმის მართვის პრინციპები სალომე ცისკარიშვილი - მუზეუმის მართვის პრინციპები
20.00 GEL  
საბრალო დედაბრისასა - ქართული ხალხური ლექსი ინგლისურად საბრალო დედაბრისასა - ქართული ხალხური ლექსი ინგლისურად
5.00 GEL  
როგორ 4 - როგორ ვისწავლოთ მხატვრული ლიტერატურის კითხვა როგორ 4 - როგორ ვისწავლოთ მხატვრული ლიტერატურის კითხვა
5.00 GEL  
მაყვალა მარგველაშვილი - ქალაქი ჟინვალი მაყვალა მარგველაშვილი - ქალაქი ჟინვალი
20.00 GEL  
მანანა ჭირაქაძე - წერილები ჩემი სოროდან მანანა ჭირაქაძე - წერილები ჩემი სოროდან
14.50 GEL  
მაია ღამბაშიძე - ქართველურ ტომთა ეთნოგენეზისის საკითხები მაია ღამბაშიძე - ქართველურ ტომთა ეთნოგენეზისის საკითხები
11.50 GEL  
ზურაბ ბრაგვაძე - არქეოლოგია ზურაბ ბრაგვაძე - არქეოლოგია
25.00 GEL  
დავით ნაჭყებია - მორალური თვითგანვითარების საფუძვლები დავით ნაჭყებია - მორალური თვითგანვითარების საფუძვლები
0.00 GEL  
გიორგი V ბრწყინვალეს კანონები გიორგი V ბრწყინვალეს კანონები
8.00 GEL  
გივი ღამბაშიძე – ვახუშტი ბაგრატიონის საფლავის ადგილმდებარეობის შესახებ გივი ღამბაშიძე – ვახუშტი ბაგრატიონის საფლავის ადგილმდებარეობის შესახებ
არ არის გაყიდვაში
Теимураз Мурджири - Горнорудное производство в Древней Грузий Теимураз Мурджири - Горнорудное производство в Древней Грузий
30.00 GEL
25.00 GEL  
Нозадзе Нана - Лексика хурритского языка Нозадзе Нана - Лексика хурритского языка
130.00 GEL  
Иакоб Гогебашвили - Сила Колыбельной Иакоб Гогебашвили - Сила Колыбельной
4.00 GEL  
Sulkhan-Saba Orbeliani - The Wisdom and the Lies Sulkhan-Saba Orbeliani - The Wisdom and the Lies
25.00 GEL  
MAKOTO–ს წადი, ითევზავე MAKOTO–ს წადი, ითევზავე
15.00 GEL  
MAKOTO–ს გეოგრაფიული ლოტო MAKOTO–ს გეოგრაფიული ლოტო
20.00 GEL  
MAKOTO-ს საგზაო ლოტო MAKOTO-ს საგზაო ლოტო
20.00 GEL  
MAKOTO-ს კადეშის ომი MAKOTO-ს კადეშის ომი
20.00 GEL  
MAKOTO-ს ვინ ხარ შენ? MAKOTO-ს ვინ ხარ შენ?
40.00 GEL
35.00 GEL  
ჯიბრან ხალილ ჯიბრანი - რჩეული ნაწერები ჯიბრან ხალილ ჯიბრანი - რჩეული ნაწერები
15.00 GEL  
ჯიბრან ხალილ ჯიბრანი – წინასწარმეტყველი ჯიბრან ხალილ ჯიბრანი – წინასწარმეტყველი
15.00 GEL  
 
Google PageRank Checker
თქვენი კალათა
კალათა ცარიელია
 
ბესტსელერი
ჯაბა დიხამინჯია – მენტალური შაბლონები ჯაბა დიხამინჯია – მენტალური შაბლონები
არ არის გაყიდვაში
თანამედროვე არაბული ენის სახელმძღვანელო თანამედროვე არაბული ენის სახელმძღვანელო
35.00 GEL  
ICD-11 ფსიქიკური, ქცევითი ან ნეიროგანვითარების აშლილობები დაავადების საერთაშორისო კლასიფიკაციის მეთერთმეტე გადასინჯვის (ICD-11) მიხედვით ICD-11 ფსიქიკური, ქცევითი ან ნეიროგანვითარების აშლილობები დაავადების საერთაშორისო კლასიფიკაციის მეთერთმეტე გადასინჯვის (ICD-11) მიხედვით
20.00 GEL  
MAKOTO–ს გეოგრაფიული ლოტო MAKOTO–ს გეოგრაფიული ლოტო
20.00 GEL  
ჯიბრან ხალილ ჯიბრანი - რჩეული ნაწერები ჯიბრან ხალილ ჯიბრანი - რჩეული ნაწერები
15.00 GEL  
თინა იველაშვილი  - ტრადიციული ხალხური სამზარეულო სამცხე-ჯავახეთში თინა იველაშვილი - ტრადიციული ხალხური სამზარეულო სამცხე-ჯავახეთში
30.00 GEL  
ნესტან რატიანი - ჩემი ოდისეა ნესტან რატიანი - ჩემი ოდისეა
0.00 GEL  
სალომე ცისკარიშვილი - მუზეუმის მართვის პრინციპები სალომე ცისკარიშვილი - მუზეუმის მართვის პრინციპები
20.00 GEL  
ზურაბ ბრაგვაძე - არქეოლოგია ზურაბ ბრაგვაძე - არქეოლოგია
25.00 GEL  
გრძელია ზამთრის ღამე - თანამედროვე არაბ მწერალ ქალთა ნოველები გრძელია ზამთრის ღამე - თანამედროვე არაბ მწერალ ქალთა ნოველები
12.00 GEL  
ნინო ჩარექიშვილი – "მცველთა" ინსტიტუტი ხეთებთან ნინო ჩარექიშვილი – "მცველთა" ინსტიტუტი ხეთებთან
10.00 GEL  
მაია ღამბაშიძე - ქართველურ ტომთა ეთნოგენეზისის საკითხები მაია ღამბაშიძე - ქართველურ ტომთა ეთნოგენეზისის საკითხები
11.50 GEL  
MAKOTO-ს საგზაო ლოტო MAKOTO-ს საგზაო ლოტო
20.00 GEL  
საქართველოში ველურად მოზარდი მხალეული მცენარეები და საკვები სოკოები საქართველოში ველურად მოზარდი მხალეული მცენარეები და საკვები სოკოები
0.00 GEL  
გიორგი კრავეიშვილი - საქართველოს მოწყვეტილი კუთხეების და XVII-XIX საუკუნეებში გადასახლებულ ქართველთა ხალხური მუსიკის შესწავლის პრობლემები გიორგი კრავეიშვილი - საქართველოს მოწყვეტილი კუთხეების და XVII-XIX საუკუნეებში გადასახლებულ ქართველთა ხალხური მუსიკის შესწავლის პრობლემები
0.00 GEL  
მაია ღამბაშიძე – კადეშის ომი მაია ღამბაშიძე – კადეშის ომი
7.00 GEL  
ICD-11 ფსიქიკური, ქცევითი ან ნეიროგანვითარების აშლილობები დაავადების საერთაშორისო კლასიფიკაციის მეთერთმეტე გადასინჯვის (ICD-11) მიხედვით (II  ნაწილი) ICD-11 ფსიქიკური, ქცევითი ან ნეიროგანვითარების აშლილობები დაავადების საერთაშორისო კლასიფიკაციის მეთერთმეტე გადასინჯვის (ICD-11) მიხედვით (II ნაწილი)
20.00 GEL  
როგორ 4 - როგორ ვისწავლოთ მხატვრული ლიტერატურის კითხვა როგორ 4 - როგორ ვისწავლოთ მხატვრული ლიტერატურის კითხვა
5.00 GEL  
ქართული ხალხური პროზა 1 - ცხოველთა ეპოსი ქართული ხალხური პროზა 1 - ცხოველთა ეპოსი
21.50 GEL  
დალი ბარველი - მითოლოგიის და  უცხო სიტყვათა ლექსიკონი - ცნობარი დალი ბარველი - მითოლოგიის და უცხო სიტყვათა ლექსიკონი - ცნობარი
15.00 GEL  
ე. ასტახიშვილი, მ. ღამბაშიძე  - ხურიტული არაფხა ე. ასტახიშვილი, მ. ღამბაშიძე - ხურიტული არაფხა
20.00 GEL  
ნანა ფურცელაძე - არაბული ლიტერატურა - ნარკვევები და ნიმუშები ნანა ფურცელაძე - არაბული ლიტერატურა - ნარკვევები და ნიმუშები
30.00 GEL  
დარეჯან გარდავაძე – უზრიული ღაზალი და გადმოცემები უზრიელ პოეტ–მიჯნურებზე დარეჯან გარდავაძე – უზრიული ღაზალი და გადმოცემები უზრიელ პოეტ–მიჯნურებზე
არ არის გაყიდვაში
მაია ანდრონიკაშვილი - არაბული მორფოლოგიის სტრუქტურულ-ტიპოლოგიური მახასიათებლები და კატეგორიათა თავისებურებები მაია ანდრონიკაშვილი - არაბული მორფოლოგიის სტრუქტურულ-ტიპოლოგიური მახასიათებლები და კატეგორიათა თავისებურებები
არ არის გაყიდვაში
იმან ჰუმაიდანი – სხვა ცხოვრებანი იმან ჰუმაიდანი – სხვა ცხოვრებანი
18.35 GEL  
მაია ღამბაშიძე - აქადური ენა 1 მაია ღამბაშიძე - აქადური ენა 1
არ არის გაყიდვაში
გიორგი V ბრწყინვალეს კანონები გიორგი V ბრწყინვალეს კანონები
8.00 GEL  
მაია ღამბაშიძე – ხეთური დიპლომატია მაია ღამბაშიძე – ხეთური დიპლომატია
15.00 GEL  
ქართულ-ებრაული სასაუბრო ქართულ-ებრაული სასაუბრო
არ არის გაყიდვაში
ლევან გელაშვილი – ჩემი, შენი და როსტევან მეფის თავგადასავალი ლევან გელაშვილი – ჩემი, შენი და როსტევან მეფის თავგადასავალი
10.00 GEL  
ებრაელთა მუზუმის შრომები 8 - ებრაელობა ქართულ-ებრაული ურთერთობანი ებრაელთა მუზუმის შრომები 8 - ებრაელობა ქართულ-ებრაული ურთერთობანი
40.00 GEL  
ჯიბრან ხალილ ჯიბრანი, ამინ არ-რეიჰანი - მცირე პროზა, ესეისტიკა ჯიბრან ხალილ ჯიბრანი, ამინ არ-რეიჰანი - მცირე პროზა, ესეისტიკა
15.00 GEL  
ებრაელთა მუზუმის შრომები 9 - შალვა წიწუაშვილი - ქართველ ებრაელთა ეროვნული აზროვნების ისტორიიდან (1915-1926) ებრაელთა მუზუმის შრომები 9 - შალვა წიწუაშვილი - ქართველ ებრაელთა ეროვნული აზროვნების ისტორიიდან (1915-1926)
40.00 GEL  
Jonas M. Elbousty, Muhammad Ali Aziz - Advanced Arabic Literary Reader -  For Students of Modern Standard Arabic Jonas M. Elbousty, Muhammad Ali Aziz - Advanced Arabic Literary Reader - For Students of Modern Standard Arabic
30.00 GEL  
გრივერ ფარულავა- ჰაგიოგრაფია - ხელოვნება ხელოვნების შესახებ გრივერ ფარულავა- ჰაგიოგრაფია - ხელოვნება ხელოვნების შესახებ
არ არის გაყიდვაში
ებრაელთა მუზუმის შრომები 7 - Эльдар Мамиствалишвили - Грузинские Евреи ებრაელთა მუზუმის შრომები 7 - Эльдар Мамиствалишвили - Грузинские Евреи
40.00 GEL  
Eldar Mamistvalishvili - The History of Georgian Jews Eldar Mamistvalishvili - The History of Georgian Jews
70.00 GEL  
ხურიტული არაკები ხურიტული არაკები
3.00 GEL  
ვაჟა ფშაველა - ლექსები (ფრანგულად) ვაჟა ფშაველა - ლექსები (ფრანგულად)
10.00 GEL  
 

ქართული ხალხური პროზა 4 - ეთერიანი

  • ქართული ხალხური პროზა 4 - ეთერიანი
  • ქართული ხალხური პროზა 4 - ეთერიანი
ფასი: 25.00 GEL
შეფასება: 5 დან 0 ვარსკვლავი!0 გამოხმაურება

რაოდენობა: დაამატე კალათაში

აკადემიური წიგნი, თბილისი 2023, 283 გვ.

ISBN: 978-9941-9761-8-6

 

შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტი

სარედაქციო კოლეგია:

† ზურაბ კიკნაძე

ირმა რატიანი

ოთარ ონიანი

ასმათ პაპიძე

რუსუდან ჩოლოყაშვილი (თავმჯდომარე)


ტომი შეადგინა და შენიშვნები დაურთო

† მიხეილ ჩიქოვანმა

ტომის რედაქტორები:

† ზურაბ კიკნაძე

რუსუდან ჩოლოყაშვილი

გამოცემის რედაქტორები – მაია ღამბაშიძე, ნინო ღამბაშიძე

ილუსტრატორი – მიხეილ ამბოკაძე


"ეთერიანი" ცამეტი ვარიანტის საფუძველზე პირველად პ. უმიკაშვილმა გამოაქვეყნა 1875  წელს. გამომცემელი მას "ზღაპარს" უწოდებს ("აბესალომ და ეთერის ზღაპარი ისეთი რამ არის...") და, მართლაც, ამ ამბავს ვარიანტთა უმეტესობაში ზღაპრის სამოსელი მოსავს თავისი ტრადიციული წინკარით - "იყო და არა იყო რა". ზოგიერთ ჩანაწერში გაზღაპრების პროცესი ბოლომდეა მისული: ამბავი ზღაპრისეული კლასიკური დასასრულით - ქორწილით და "ჭირი-იქა, ლხინი-აქა"-თი თავდება, რადგან არ გამოჩნდება მურმანი თავისი დაუოკებელი ვნებით და, ცხადია, არც იმ ტრაგედიას რჩება ადგილი, რომელიც "ეთერიანის", როგორც სამიჯნურო ეპოსის ინდივიდუალობას ქმნის. ამ სახის, თუმცა მცირერიცხოვან ვარიანტებში, ეპოსი მთლიანად ძლეულია ზღაპრის სტიქიისაგან. გაზღაპრების ტენდენცია გასაგებია, რამდენადაც ეს თხრობითი ჟანრი, როგორც მისი საკუთრება, სხვა ჟანრთაგან ყველაზე უკეთესად მიესადაგა ხალხის ცნობიერებას (როგორც დავინახეთ, "ამირანიანიც" ვერ ასცდა ამ ტენდენციას).

მსგავსად "ამირანიანისა", "ეთერიანიც" პროზისა და ლექსისგან შედგება. პროზაც და ლექსიც მთელი საქართველოს ფარგლებში (და მის გარეთაც) არის დადასტურებული. "ეთერიანის" პირველი გამომცემელი წინასიტყვაობაში წერდა: "ეს ეთერიანი, შედგენილი სახალხო ლექსებისა და პირად ნათქვამობისაგან, რომელნიც დარჩენილან დღევანდლამდე საქართველოს ყველა ნაწილებში. ზემოხსენებული ლექსები და პირად ნათქვამობანი (რიცხვით ცამეტნი) ეკუთვნის შემდეგ ადგილებს: ქართლს, კახეთს, იმერეთს, სამცხეს (ახალციხის მაზრას), ხევსურეთს, ხევს (თერგისას) და ქალაქ მოზდოკს". აქ "ნათქვამობა" პროზაულ მონათხრობს გულისხმობს, რომელიც საკმაოდ სხვაობს ვარიანტებში. არ არსებობს კანონიკური პროზაული ხალხური ტექსტი. ლექსი კი უცვლელია და მეტნაკლებად ინარჩუნებს თავის სახეს ჩანაწერიდან ჩანაწერში. ეს კი იმას უნდა ნიშნავდეს, რომ პოეტური ტექსტი "ეთერიანში" პირველადია, არქეტიპულია, პროზაული კი - მეორადი, შემავსებელი. ამიტომაც ზღაპრადქცეულ ვარიანტებში პოეტურ ჩანართებს ვერ შეხვდებით, თუმცა სხვა შეხედულებით, "ეთერიანის ეპოსის ბირთვი პროზაულია" და, უფრო მეტიც: ეპოსი ზღაპრის ნიადაგზეა ჩამოყალიბებული, ანუ მისი პირველწყარო არის ზღაპარი. ძნელია ამ თვალსაზრისის მიღება, რამდენადაც ზღაპარში, როგორც ასეთში, ვერ აღმოვაჩენთ ისეთ "ბირთვს", რომელიც მისი სიუჟეტის ტრაგიკულ განვითარებას გამოიწვევდა. ზღაპრის პრინციპული ოპტიმიზმი არ იძლევა ამის შესაძლებლობას. ზღაპარი ვერ გარდაიქმნებოდა იმ ზომამდე, რომ თავის თავს დაპირისპირებოდა.

"ეთერიანის" არაზღაპრულ წარმოშობას ისიც მოწმობს, რომ მისი სხეულის მდგრადი ფენა - ლექსითი ნაწილი ძირითადად დიალოგურია, რაც შეიძლება ნიშნავდეს იმას, რომ "ეთერიანის" არქეტიპული ტექსტი რომანტიული დრამა იყო. დიალოგურობა შეიძლება მის თავდაპირველ ანტიფონურ შესრულებასაც მოწმობდეს. ეს დიალოგებია: დიალოგი აბესალომსა და ეთერს შორის, რომელიც თავრდება აბესალომის ფიცით ეთერისადმი; დიალოგი აბესალომსა და მურმანს შორის; დიალოგი მარეხსა და ეთერს შორის; უკანასკნელი დიალოგი აბესალომსა და ეთერს შორის. დიალოგებში ჩაბმულია ეპოსის ყველა პერსონაჟი, ვინც კი ინდივიდუალურ სახეს ატარებს. მთავარი პერსონაჟების დიალოგები იწყებს და ამთავრებს ნაწარმოებს. ლექსითი ვარიანტები ეპოსის მთელს შინაარსს მოიცავს დაწყებული სტრიქონებით "აბესალომ და ეთერი ღმერთმა შეგვყარა ერთფერი" და დამთავრებული სტრიქონებით: "შენ, ჩემო მოყვრის დანაო, უბეს მიდევხარ განაო, ამოგიღებ და დავიცემ მარჯვენა ძუძუსთანაო".

აშკარაა, რომ "ეთერიანი" არ არის იმ ხასიათის ნაწარმოები, რომლის სიუჟეტს ზღაპარში უნდა ეპოვა ხორცშესხმა. არსებობს ვარიანტთა სხვა წრეც, სადაც ეთერის წარმოშობა არ უკავშირდება ზღაპრის სიუჟეტს და ამბავშიც არ მონაწილეობენ ზღაპრის ტრადიციული (კანონიკური) პერსონაჟები (ავი დედინაცვალი, კეთილი დედაბერი). ვარიანტების განსხვავებულ წრეთა არსებობა საკმაოდ აბუნდოვანებს "ეთერიანის" წარმომავლობას და, კერძოდ, ეთერის, როგორც პერსონაჟის, ვინაობის საკითხს. რომელია პირველადი - "ეთერი-გერი" თუ "ეთერი-ტყიური"? ხომ არ შეიძლება წარმოვიდგინოთ, რომ მისი არქეტიპი საერთოდ არ არსებულა და "ეთერიანის" დღემდე შემორჩენილი ვარიანტები ორი ერთმანეთისგან განსხვავებული წყაროდან მომდინარეობს? ასევე დაისმის კითხვა "ეთერიანის" დაწყების თაობაზე. ვარიანტთა უმეტესობაში ამბავი ეთერით იწყება (აქედან არის დაკანონებული სახელწოდება "ეთერიანი"). მაგრამ იპოვება ვარიანტები, არცთუ მცირერიცხოვანი, სადაც ამბავი აბესალომის სანადიროდ გასვლით იწყება. რომელია პირველადი? აქვე უნდა შეინიშნოს, რომ ხალხური თხრობა, ჩვეულებრივ, იწყება იმ პერსონაჟით, რომელიც მთავარია თხრობაში, ანუ რომლის ამბავიც არის მოსათხრობი. საერთოდაც, რომელია "ეთერიანში" მთავარი გმირი? ან როგორ პოულობს აბესალომი ეთერს - ძებნით, როგორც გაზღაპრებულ ვარიანტებშია?

გაჩნდა არცთუ უსაფუძვლო ეჭვი, რომ "ეთერიანი" წიგნური წარმოშობისაა. პ. ინგოროყვა "ეთერიანს" ჩამოთვლის იმ ლიტერატურულ ნაწარმოებთა შორის, რომელთაგან ან ფრაგმენტებია შემორჩენილი ან მხოლოდ სახელები. "როგორც თავის დროზე გამორკვეული გვექნება, - ამ რომანიდან არის წარმოშობილი დღემდე შენახული ხალხური თქმულება "აბესალომ და ეთერი", - ისევე, როგორც შოთას "ვეფხის-ტყაოსნიდან" შემდეგ წარმოიშვა ხალხური "ვეფხის-ტყაოსანი". მკვლევარი შეეცადა უცხოურ საკუთარ სახელთა საფუძველზე ემტკიცებინა თავისი ვარაუდი.

მთელი წყება არგუმენტებისა საშუალებას გვაძლევს ვიფიქროთ "ეთერიანის" ელიტარულ წარმოშობაზე, ანუ ჩავთვალოთ ის ე. წ. დაძირული კულტურის დოვლათის (Gesunkenes Kulturgut) ერთ კერძო გამოვლინებად ხალხურ სიტყვიერებაში. ქართულ ფოლკლორში ასეთებია: "ტარიელიანი", შაჰნამეს ხალხური ვერსიები: "ბეჟანიანი", "როსტომიანი", "რუსუდანიანი" და სხვანი, რომელთაც თავ-თავიანთი წიგნური წყაროები ეძებნებათ.

"ეთერიანის" პირველი გამოცემიდან რვა ათეული წლის შემდეგ მიხეილ ჩიქოვანის რედაქციით გამოქვეყნდა ჩანაწერთა კორპუსი (ხალხური სიტყვიერება IV, ეთერიანი, თბ., 1954), რომელიც 48 ხალხურ ჩანაწერს შეიცავს (49-ე წარმოადგენს პეტრე მირიანაშვილის გალექსილ ტექსტს). წინამდებარე გამოცემა გამდიდრებულია განვლილი დროის მანძილზე გამოვლენილი ჩანაწერებით, რომელთა რაოდენობამ 88 შეადგინა (საგრძნობლად გაიზარდა იმერეთისა და რაჭის ნაწილი, კორპუსს შეემატა ლეჩხუმური მასალები).

ზურაბ კიკნაძე +

დაამატეთ გამოხმაურება
თქვენი სახელი:


გამოხმაურება: შენიშვნა: HTML კოდი არ ითარგმნება!


შეფასება:        ცუდი            კარგი


შეიყვანეთ სურათზე გამოსახული კოდი: