ცოტნე სამადაშვილი - ტრიტიკალეს სელექცია საქართველოში

წიგნის ბეჭდური ვერსიის გარდა, შესაძლებელია მისი E-PUB-ვერსიის შეძენა (9.90 ₾) 

სურვილის შემთხვევაში, მოგვწერეთ: acadbookinfo@gmail.com

E-PUB ფორმატის წასაკითხად ჩამოტვირთეთ E-PUB Reader - http://www.epubfilereader.com/ -დან  ან ნებისმიერი მსგავსი გვერდიდან)

A C A D I A

  DDC – 600 Samadashvili

ISBN: 978-9941-9762-4-7 

სერიის რედაქტორი: მ. ღამბაშიძე

რედაქტორები:            ა. თხელიძე,  რ. ძიძიშვილი          

მონოგრაფიაში შეჯამებულია ავტორის ხანგრძლივი (1978-2020 წწ.) ექსპერიმენტული კვლევის შედეგები. წიგნში გაანალიზებულია ტრიტიკალეს შესწავლის ისტორიული ცნობები, სელექციის სხვადასხვა მეთოდის გამოყენებით მიღებულია მრავალფეროვანი სასელექციო საწყისი მასალა. დამუშავებულია ტრიტიკალეს სელექციის თეორიული და პრაქტიკული საკითხები, დადგენილია ინტენსიური ტიპის ჯიშების მიღების მეთოდიკა და ტექნიკა.

შ ი ნ ა ა რ ს ი

შესავალი 7

თავი I - ტრიტიკალეს მიღება 9

1.1.       ტრიტიკალეს ბუნებრივი ფორმების აღმოჩენა და ხელოვნურად მიღება 9

1.2.       ტრიტიკალეს მიღების მეთოდები და სელექციის ძირითადი

მიმართულებები 12

1.3.       ტრიტიკალეს სელექციური მუშაობის მიღწევები 14

თავი II - ტრიტიკალეს სელექციური გაუმჯობესების მეთოდები საქართველოში 18

2.1. ტრიტიკალეს ყვავილობის ბიოლოგია, სახეობისშიდა, სახეობათაშორისი და გვართაშორისი შეჯვარების დროს განაყოფიერების პროცესის თავისებურება 18

2.1.1. დამტვერვის რეჟიმის გავლენა ტრიტიკალეს თავთავის ფერტილობაზე 18

2.1.2. თვითდამტვერიანების და ჯვარედინდამტვერიანების გავლენა ტრიტიკალეს მცენარის პროდუქტიულობაზე 20

2.1.3. ტრიტიკალეს დინგის სიცოცხლისუნარიანობა სახეობისშიგა, სახეობათაშორისი და გვართაშორისი ჰიბრიდიზაციისას და განაყოფიერების პროცესის სელექციურობა 23

2.1.4. ტრიტიკალეს და რბილი ხორბლის დინგის სიცოცხლისუნარიანობის ხანგრძლივობის და დამტვერვის ვადის გავლენა ჰიბრიდული მარცვლების გამონასკვაზე 23

2. 2. დამტვერვის სხვადასხვა წესის გავლენა ჰიბრიდული მარცვლების გამონასკვის რაოდენობაზე და სიცოცხლისუნარიანობაზე 28

2.3. ტრიტიკალეს რბილ ხორბალთან შესაჯვარებელი წყვილების შერჩევა და განაყოფიერების თავისებურება 29

თავი III - ტრიტიკალეს სახეობისშიდა, სახეობათაშორისი და გვართაშორისი ჰიბრიდების პირველ და შემდგომ თაობებში სელექციური ძირითადი ნიშნების მემკვიდრეობა და ცვალებადობა 33

3.1. ჰიბრიდული მარცვლების (F0) მინდვრად აღმოცენება და პირველი თაობის (F1) მცენარეთა ზამთარგამძლეობა და გადარჩენა 33

3.2. პირველი და მეორე თაობის ჰიბრიდებში ოდენობრივი ნიშნების მემკვიდრეობა და ცვალებადობა 35

3.3.1. ოქტაპლოიდური ტრიტიკალეს სახეობისშიდა ჰიბრიდების პირველ თაობაში პროდუქტიულობის ძირითადი ელემენტების მემკვიდრეობა 36

3.3.2. ოქტოპლოიდური ტრიტიკალეს სახეობისშიდა მეორე თაობაში ფორმათა წარმოქმნის შესწავლის შედეგები 38

3.3.2.1. ფენოფაზების განვითარების თავისებურება 39

3.3.2.2 თავთავის სიგრძის მემკვიდრეობა 40

3.3.2.3.  თავთავზე თავთუნების რაოდენობის მემკვიდრეობა 41

3.3.2.4. თავთავში მარცვლის რაოდენობის მემკვიდრეობა 41

3.3.2.5. მთავარი თავთავის მარცვლის მასის მემკვიდრეობა 42

3.4. ჰექსაპლოიდურ ტრიტიკალეს შიდასახეობრივი შეჯვარებისას პროდუქტიულობის გამაპირობებელი ელემენტების მემკვიდრეობა პირველ და მეორე თაობაში 43

3.4.1. ჰექსაპლოიდური ტრიტიკალეს სახეობისშიდა ჰიბრიდების პირველ თაობაში პროდუქტიულობის ძირითადი ელემენტების მემკვიდრეობა 43

3.4.2. ჰექსაპლოიდური ტრიტიკალეს სახეობის შიდა მეორე თაობაში ჰიბრიდების შესწავლის შედეგები და ფორმათა წარმოქმნის პროცესი 47

3.4.2.1. დათავთავების დროს მემკვიდრეობა და ფენოფაზების

          განვითარების თავისებურება 48

3.4.2.2. პროდუქტიული ბარტყობის მემკვიდრეობა 49

3.4.2. 3. მთავარი თავთავის სიგრძის მემკვიდრეობა 49

3.4.2.4. მთავარ თავთავზე თავთუნების რაოდენობის მემკვიდრეობა 50

3.4.2.5. თავთავში მარცვლის რიცხვის მემკვიდრეობა 51

3.4.2.6. მთავარი თავთავის მარცვლის მასის მემკვიდრეობა 51

3.5. სახეობათაშორისი ჰიბრიდიზაციისას პროდუქტიულობის განმაპირობებელ  ელემენტების მემკვიდრეობა პირველ და მეორე თაობაში 52

3.5.1. ოქტაპლოიდური ტრიტიკალეს ჰექსაპლოიდურ ტრიტიკალესთან

          შეჯვარებით მიღებულ ჰიბრიდებში პროდუქტიულობის გამაპირობებელი ელემენტების მემკვიდრეობა პირველ თაობაში 52

3.5.2. ოქტაპლოიდური ტრიტიკალეს ჰექსაპლოიდურ ტრიტიკალესთან შეჯვარებით მიღებულ მეორე თაობის ჰიბრიდებში ოდენობრივი ნიშნების გამოვლენა და ფორმათა წარმოქმნის პროცესი 54

3.6. სელექციური ნიშან-თვისებების მემკვიდრეობა გვართაშორისი ჰიბრიდიზაციისას და ფორმათა წარმოქმნის პროცესის თავისებურებანი 58

3.6.1. ოქტაპლოიდური და ჰექსაპლოიდური ტრიტიკალეს რბილ ხორბალთან შეჯვარებით მიღებულ პირველ თაობის ჰიბრიდებში ნიშან-თვისებათა მემკვიდრეობა 58

3.6.1.1. ოქტაპლოიდური ტრიტიკალეს და რბილი ხორბლის შეჯვარებით მიღებულ მეორე თაობის ჰიბრიდებში ფორმათა წარმოქმნის პროცესის და გამოთიშულ ფორმათა შესწავლის შედეგები 61

3.6.1.2. ჰექსაპლოიდური ტრიტიკალეს და რბილი ხორბლის შეჯვარებით მიღებულ მეორე თაობის ჰიბრიდებში ფორმათა წარმოქმნის პროცესის და გამოთიშულ ფორმათა შესწავლის შედეგები 64

თავი IV ტრიტიკალეს ჰიბრიდების მესამე და შემდგომ თაობის სელექციური და გენეტიკური ღირებულებების შესწავლის შედეგები 72

4.1. ოქტაპლოიდური ტრიტიკალეს ოქტაპლოიდურ ტრიტიკალესთან შეჯვარებით მიღებული ჰიბრიდების შესწავლა და მათი ღირებულება 72

4. 2. ჰექსაპლოიდური ტრიტიკალეს ჰექსაპლოიდურ ტრიტიკალესთან

          შეჯვარებით მიღებული ჰიბრიდების შესწავლა და მათი ღირებულება 73

4.3. ტრიტიკალეს სახეობათაშორისი ჰიბრიდების შესწავლა და მათი ღირებულება 75

4.4. ტრიტიკალეს გვართაშორისი ჰიბრიდების შესწავლა, და მათი პრაქტიკული ღირებულება 77

4.4.1 ოქტაპლოიდური ტრიტიკალეს და რბილი ხორბლის ფორმების გამორჩევა და მათი ღირებულება 77

4.4.2. ჰექსაპლოიდურ ტრიტიკალეს და რბილი ხორბლის შეჯვარებით მიღებული ჰიბრიდების შესწავლა და მათი ღირებულება 78

თავი V - ტრიტიკალეს სახეობისშიდა, სახეობათაშორისი და გვართაშორისი ჰიბრიდების პერსპექტიული ფორმების სელექციური შეფასება 82

5.1. გამორჩეული პერსპექტიული ფორმების სელექციური შეფასება

          სავეგეტაციო პერიოდის მიხედვით 82

5.2. ტრიტიკალეს გამორჩეული პერსპექტიული ფორმების შეფასება და თავთავის პროდუქტიულობის ძირითადი ელემენტების მიხედვით 83

5.3 პერპექტიული ჰიბრიდების დახასიათება 86

დასკვნები 95

Triticale breeding in Georgia 103

გამოყენებული ლიტერატურა 111